دانلود رایگان تحقیق در مورد بودجه و کنترل بودجه ای

۱۳۹۵/۱۰/۱۲
نويسنده:

دانلود رایگان تحقیق در مورد بودجه و کنترل بودجه ای

نظام بودجه بندی دولتی که به عنوان یکی از ابزارهای آینده نگر مطرح است به همراه نظام حسابداری دولتی به عنوان یک ابزار گذشته نگراجزای اصلی نظام کلی مدیریت دولتی را تشکیل می دهند.
طبق تعریف کلی بودجه بندی عبارتست از مراحل تخصیص منابع محدود به نیازهای نامحدود وهمچنین:
طبق تعریف ماده (۱) قانون محاسبات عمومی، بودجه کل کشوربرنامه مالی دولت است که برای یک سال مالی تهیه وشاملل پیش بینی درآمدها وسایرمنابع تامین اعتباروبرآورد هزینه ها برای انجام عملیاتی می باشد که منجربه نیل به سیاست ها وهدفهای قانونی می شود.
بودجه به سه قسمت تقسیم می شود که عبارتند از:
۱)بودجه عمومی دولت که شامل اجزای زیر است:
الف)پیش بینی دریافتها ومنابع تامین اعتبارکه به شکل مستقیم وغیر مستقیم در سال مالی به وسیله دستگاهها از طریقق حسابهای خزانه داری کل اخذ می شود.
ب)پیش بینی پرداخت هایی  که از محل درآمد عمومی یا اختصاصی در سال مالی مربوطه انجام می شود.
۲)بودجه شرکت های دولتی و بانک ها شامل پیش بینی درآمدها و سایر منابع تامین اعتبار.
۳)بودجه موسساتی که تحت عنوانی غیر از فوق در بودجه کل کشورمنظورمی شوند.
برای آشنایی بیشتربا بودجه عمومی دولت لازم است به تعریف بند پنجم ماده ۱ قانون محاسبات عمومی اشاره کرد: “منظورازز بودجه عمومی دولت بودجه ای است که درآن برای اجرای برنامه سالانه منابع مالی لازم پیش بینی واعتبارات جاری وعمرانی  دستگاههای اجرای تعیین می شود”.
بنابراین دربودجه عمومی دولت منابع مالی آن شامل: درآمدهای مالیاتی، نفت وگازو… از یک سوپیش بینی شده وازسویی دیگراعتبارات جاری وعمرانی لازم برای اجرای فعالیتهای جاری و طرح های عمرانی دستگاههای دولت تعیین می گردد.
اصول بودجه
در تهیه وتنظیم بودجه به عنوان یک سند رسمی دولت لازم است اصول وموازینی به شرح زیر رعایت شود:
۱-اصل سالانه بودن: ازهنگام وارد شدن بودجه در اداره امور کشورهابرای یک سال مالی  در نظرگرفته می شد وعلل وجودی آنن بدین شرح است:
ضابطه اول) اصولا دولتی که به تنظیم بودجه اقدام می نماید باید معیارهایی برای پیش بینی درآمد ها وبرآوردهزینه ها داشتهه باشد و لذا برای اینکه این پیش بینی به حقیقت نزدیک تر باشد سال مالی می تواند مورد عمل قرار گیرد.
ضابطه دوم) ازآن جا که درحکومت های پارلمانی قوه مقننه اعمال قوه مجریه را کنترل نموده وبه عنوان نماینده مردم درر امورسهیم باشد و تصویب بودجه با پارلمان است لذا سالانه بودن بودجه می تواند وسیله ای باشد که پارلمان سالانه عملیات قوه مجریه  را تعیین وخطوط عمده آن را مشخص نماید واجرای آن را ازدولت خواستارشود.
۲- اصل وحدت بودجه: که طبق آن دولت باید فقط  یک بودجه به قوه مقننه تقدیم کند که حاوی کلیه برنامه ها، فعالیت ها وطرحح های دولت بوده وهمچنین حاوی کلیه درآمد ها و هزینه های همه دستگاه های دولتی به شکل یکجا باشد.
۳- اصل تعادل بودجه: کلاسیکها معتقد بودند که دولت باید کمتر در امور اقتصادی دخالت کند ودولت خوب دولتی است کهه خرجش کم بوده وبودجه آن کسری نداشته باشد زیرا کسر بودجه فشارهای تورمی در داخل سیستم اقتصادی را باعث می شود و باید توجه داشت طبق اصل تعادل بودجه در دنیای امروز این اصل مفهوم قدیمی وکلاسیک خود را از دست داده است…
۴- اصل جامعیت (کاملیت) بودجه: این اصل شامل دو مفهوم می باشد:
الف) اینکه بودجه باید جامع وکامل بوده وکلیه درآمدها وهزینه های دولت را به شکلی که هست دربرگیرد.
ب) اینکه ارقام مندرج در سند بودجه باید به طور ناخالص قید گردد همچنین وزارتخانه هاوسازمان های دولتی باید کلاٌ درآمدهایی کسب شده رابه خزانه داری کل واریزکرده وسپس از خزانه داری کل برای هزینه ها درخواست وجه نمایند.
۵- اصل تخصیص و انعطاف پذیری: منظور ازاصل تخصیص این است که اعتبارات بودجه به مصرف همان هزینه هایی برسد که یکک دستگاه دولتی درنظرگرفته شده ومورد استفاده دستگاههای دولتی دیگر قرارنگیرد.
ولی گاهی اجرای برنامه های دولت ایجاب می کند که با رعایت مقررات ومحدودیت های خاص اصل تخصیص تا حدودی نادیدهه گرفته شود و مثلاٌ در بودجه یک سازمان دولتی اعتبارخاصی که برای خرید ماشین آلات در نظر گرفته شده اما در نتیجه اتفاق پیش بینی نشده خرید آن امکان پذیر نمی باشد در این حالت نباید هدف سازمان رابه خاطررعایت اصل تخصیص به فراموشی سپرد.در این گونه موارد تا حدودی” عدم تخصیص ” یاانعطاف پذیری را جایز شمرده اند.
۶-اصل تفضیل بودجه: طبق این اصل ارقام لایحه بودجه باید به تفضیل و با جزییات نوشته شود نه اینکه یک رقم کلی برای هرر وزارتخانه نوشته شود.
۷- سایر اصول: علاوه براصول ذکرشده توصیه های دیگری نیز از طرف برخی کارشناسان شده است وعبارتند از:اصل برنامهه ریزی- اصل مدیریت- اصل اعتماد و اطمینان- اصل وضوح وروشنی.
مراحل بودجه (چرخه بودجه ای)
بودجه ازآغازتا مراحل پایانی که مورد نظر پارلمان قرار می گیرد مراحل چهارگانه زیر را طی می کند:
مرحله اول_تهیه وتنظیم وپیشنهاد بودجه: این مرحله خود به چهار قسمت زیر تقسیم  می شود:
۱- تهیه بودجه توسط دفترمرکزی بودجه که زیرنظرمستقیم قوه مجریه سازماندهی شده است.
۲- تلفیق بودجه واحدهای اجرایی دستگاهها ویک کاسه کردن وارسال آن به سازمان مدیریت وبرنامه ریزی.
۳- بررسی بودجه درسازمان مدیریت و برنامه ریزی وتلفیق بودجه دستگاه های مختلف کشور.
۴- بررسی بودجه درهیات وزیران.
بنابراین فرآیند عملی آن به این شکل است که ابتدا هدف ها و سیاست های کلی دولت در بودجه سالانه که توسط شورایی اقتصاد تعیین گردیده ازطریق بخشنامه بودجه توسط سازمان مدیریت وبرنامه ریزی به کلیه دستگاه های دولتی ابلاغ  می گردد. سازمان های دولتی بودجه یک سال آینده خود رادر قالب سیاست ها وبرنامه های کلان تعیین شده وبا رعایت دستورالعمل سازمان مدیریت وبرنامه ریزی تنظیم وپیشنهاد می کنند. سازمان مدیریت وبرنامه ریزی بودجه هر یک از سازمان های پیشنهاد دهنده را توسط مدیریت های مربوط مورد بحث وبررسی قرار داده و با توجه به اولویت های تعیین شده و میزان درآمدهای پیش بینی شده دربودجه آن را تعدیل می نمایند. بعد از آنکه کار رسیدگی به بودجه دستگاه های پیشنهاد دهنده به پایان رسید پیش نویس لایحه بودجه کل کشور توسط سازمان مدیریت وبرنامه ریزی تنظیم وبه هیات وزیران تسلیم می گردد. هیات وزیران آن رامورد بررسی قرار داده و پس از اصلاحات و تعدیلات لازم لایحه مذکور را جهت بررسی وتصویب به مجلس شورای اسلامی تقدیم می نماید.
مرحله دوم_ تصویب بودجه: رییس جمهور پیام بودجه را که شامل رئوس برنامه ها، هدف ها وسیاست های کلی بودجهه تقدیمی می باشد را در جلسه علنی برای نمایندگان مردم بازگو می نماید وپس از آن بودجه پیشنهادی دولت جهت بحث وبررسی به کمسیون برنامه و بودجه ارجاع می شود. بعد از بررسی بیشتر به جلسه عمومی مجلس ارائه گردیده و گزارش لازم توسط مخبر کمسیون داده می شود. سپس لایحه مذکور در جلسات علنی مطزح گردیده و در صورت تصویب جهت اجرا به دولت ابلاغ می گردد.
مرحله سوم_ اجرای بودجه: مسئولیت اجرای بودجه با دولت و واحدهای تابعه آن است. در این مرحله لازم است درآمدها وسایرر منابع تامین اعتبارپیش بینی شده در بودجه توسط دستگاه های دولتی تحصیل گردیده و به خزانه داری کل واریزگردد.
اجازه استفاده از اعتبارات مصوب طبق ماده ۳۰ قانون برنامه و بودجه وآیین نامه های مربوط در دوره های زمانی مشخص کهه معمولا ۳ ماهه است توسط کمیته  تخصیص اعتبارصادر می شود. میزان اعتباری که تخصیص داده می شود با وضع وصول درآمدهای دولت، پیشرفت فیزیکی اجرای طرح ها و پروژه ها و شرایط اقلیمی محل اجرای طرح ها وپروژه ها ارتباط دارد. پس از ابلاغ تخصیص اعتبار، ذیحسابان دستگاه های دولتی بر اساس اعتبار تخصیص یافته از خزانه درخواست وجه می نمایند. خزانه نیز با توجه به تخصیص ابلاغ شده وجوه لازم را در اختیار دستگاه های دولتی قرار می دهد.
بنا براین می توان نتیجه گرفت که وجود اعتبار مصوب  به تنهایی مجوزانجام هزینه دستگاه های دولتی نمی باشد بلکه دستگاهه های دولتی منحصرا ازمحل اعتبارات تخصیص یافته مجاز به ایجاد تعهد هستند.
مرحله چهارم_ نظارت بر اجرای بودجه: که به دو دسته  الف) نظارت قبل از خرج
ب) نظارت بعد از خرج تقسیم می شود.
الف) نظارت قبل از خرج: نظارت قبل از خرج یعنی تطبیق مخارج دستگاه های دولتی با قوانین و مقررات مربوطه به عبارتی دیگرر قبل از آن که خرج یا هزینه به مرحله پرداخت برسد باید صحت انجام آن از نظر تطبیق با قوانین ومقررات اثبات شود.این نظارت طبق ماده ۹۰ قانون محاسبات عمومی به عهده وزارت امور اقتصادی و دارایی است که وزاتخانه مذکور آن را به عهده ذیحساب قرار داده است. به شکل کلی یعنی هیچ هزینه ای
پرداخت نمی گردد مگر آنکه صحت آن از نظر رعایت قوانین و مقررات مورد تایید ذیحساب موسسه قرار گیرد.
ب) نظارت بعد از خرج: این نظارت از وظایف اصلی ” دیوان محاسبات کشور” است که به موجب اصل ۵۴ قانون اساسیی مستقیما زیر نظر مجلس شورای اسلامی اداره می شود.
دیوان محاسبات کشور به عنوان حسابرس مستقل در اجرای اصل ۵۵ قانون اساسی حسابهای ماهانه و نهایی سازمان هایی دولتی وخزانه و همچنین صورت عملکرد سالانه بودجه کشور را مورد رسیدگی قرار داده و نتیجه آن را در گزارش تفریق بودجه منعکس نموده و به مجلس شورای اسلامی ارائه می دهد.
نظارت بعد ازخرج را می توان حاوی سه مرحله زیر دانست:
اول_رسیدگی به حساب ها (حسابرسی بعدی): بر اساس قانون دیوان محاسات کشورحسابرسان دیوان محاسبات موظفندد کلیه حساب های دستگاه های دولتی که به هر نحوی ازبودجه کل کشوراستفاده می کنند را مورد رسیدگی قرارداده ونظریات خود را در گزارش حسابرسی منعکس و به دیوان محاسبات کشورارائه نمایند.
درمورد حسابرسی سازمان های دولتی لازم است نکات زیر مورد توجه حسابرسان مذکور قرار گیرد:
۱) حسابرسی قانونی: در این قسمت باید وصول صحیح درآمدها و مجوز قانونی آنها و همچنین هزینه ها وسایر پرداخت هاییی که توسط دستگاه های دولتی با نظارت ذیحساب پرداخت شده مجددا از نظر انطباق آن ها با قوانین و مقررات مربوط مورد رسیدگی قرار گیرد.
۲) حسابرسی مالی: در این قسمت باید مانند سازمان های انتفاعی غیردولتی سیستم کنترل داخلی حسابرسی شده نقاطط قوت و ضعف و همچنین تعیین حدود رسیدگی مورد توجه قرار بگیرد. آنگاه گزارش های مالی تنظیمی ازنظر رعایت اصول وموازین واستانداردهای حسابداری بررسی شده ودر صورتی که در ثبت حسابها یا تنظیم صورت های مالی و یا سیستم کنترل داخلی سازمان مواردی برخلاف اصول پذیرفته شده حسابداری مشاهده گردد با توجه به اصل ” اهمیت ” در گزارش حسابرسی انعکاس یابد.
۳) کنترل بودجه ای: بر اساس این اصل لازم است حسابرسان دیوان محاسبات کشورهنگام رسیدگی به حسابها وگزارشهایی مالی و همچنین صورتحساب عملکرد سالانه بودجه حسابهای مستقل وجوه جاری عمرانی واختصاصی از نظررعایت بودجه مصوب آن ها رامورد رسیدگی دقیق قرار می دهد.
۴) عدم تداخل منابع حسابهای مستقل: از آنجا که اصل ۵۵ قانون اساسی تاکید دارد که: “هر وجهی باید در محل صحیح خودد به مصرف برسد ” لذا باید منابع هر یک ازحسابهای مستقل جاری، عمرانی، اختصاصی و…مورد حسابرسی قرار بگیرد وبررسی شود که آیا اصل۵۵  قانون اساسی کاملا رعایت شده است یا خیر.
دوم_ نظارت قضایی: همان گونه که گفته شد نظارت بعد از خرج حسابرسان دیوان محاسبات کشور است بنابراین اگر تخلفیی مشاهده کنند از طریق رئیس کل دیوان محاسبات آن راجهت رسیدگی به هیات مستشاری ارجاع می دهند. چنان چه طبق رای هیئت های مستشاری تخلف به اثبات برسد حکم لازم صادر می شود. واگر حکم مذکور در صلاحیت مستشاران دیوان محاسبات نباشد جهت اعمال مجازات به مراجع ذیصلاح قانونی ارجاع  می گردد. در هر حال جرایم ناشی از تخلفات  مالی به وسیله قوه قضاییه بررسی ومجازات مربوط نیز توسط قوه مذکور تعیین می گردد (به همین دلیل این مرحله را نظارت قضایی نامگذاری کرده اند).
سوم_نظارت پارلمانی: علاوه براینکه قوه مقننه با استفاده از تشکیلات دیوان محاسبات در جریان نظارت مستمر بر اجرای بودجهه قرار دارد از طریق رسیدگی به گزارش تفریق بودجه نیز آخرین نظارت خود را انجام می دهد. بنابراین می توان گفت: ” مجلس قانون گذاری هر کشورازطریق گزارش تفریق بودجه نظارت نهایی بر وصول درآمدها و انجام مخارج دولت و دستگاه های تابعه آن را اعمال می نماید “.
درایران طبق ماده ۱۰۳ قانون محاسبات عمومی وزارت اموراقصادی ودارایی مکلف است صورت عملکرد بودجه هر سال راحداکثرر تا پایان آذرماه سال بعد تنظیم وهمزمان به دیوان محاسبات وهیئت وزیران تسلیم نماید. دیوان محاسبات صورتحساب مذکور را بررسی نموده ونظریات خود رادر گزارشی تحت عنوان ” گزارش تفریق بودجه ” به مجلس شورای اسلامی تقدیم می نماید تا به تصویب نمایندگان مجلس برسد.

طبقه بندی درآمدها در بودجه
در بودجه کل کشور درآمدها بر اساس نوع درآمد منابع درآمد ودستگاه های وصول کننده درآمد پیش بینی و طبقه بندی میی شوند.
۱) طبقه بندی بر اساس نوع درآمد: بر این اساس درآمدهای دولت یاعمومی است یا اختصاصی. درآمدعمومی به درآمدی گفتهه می شود که مصرف آن محدودیت خاصی ندارد بلکه وجوه حاصل از آن بر اساس برنامه های مصوب برای تامین برنامه های عمومی اعم ازجاری و عمرانی به مصرف می رسند. در حالی که موارد مصرف درآمدهای اختصاصی از قبل مشخص گردیده واصولا درآمدهای مذکوربه موجب قانون وصول وبه مصرف همان هزینه های مشخص می رسد.
۲) براین اساس منابع درآمدها: برحسب منابع تحصیل درآمد طبقه بندی شده ودر بودجه کل کشور منظور می گردد. به اینن صورت که درآمد عمومی منبع مالی اصلی حساب مستقل وجوه عمومی بوده ودرآمد اختصاصی نیزمنبع اصلی حساب مستقل وجوه اختصاصی     می باشد. در ایران درآمدهای عمومی واختصاصی به چند بخش وهر بخش که منبع اصلی درآمد است به چند بند (هر بند نیز یک منبع تحصیل درآمد است) وهر بند به نوبه خود به چند جزء (هر جزء نیز نوعی منبع درآمد است) تقسیم می شود.
۳) طبقه بندی براساس دستگاه های دولتی:  باتوجه به قوانین و مقررات کشورها درآمدهای عمومی واختصاصی بر اساسس دستگاه های وصول کننده درآمد نیز طبقه بندی شده و در بودجه کل کشورمنظور می گردد. یعنی درآمدهای عمومی و اختصاصی پیش بینی شده در بودجه سالانه با توجه به طبع و ماهیت آن ها و وظایف قانونی سازمان های دولتی سهمیه بندی می شوند. در ایران مسئولیت وصول صحیح درآمدهای هردستگاه دولتی به عهده رئیس دستگاه دولتی می باشد.
طبقه بندی هزینه ها دربودجه
هزینه سازمان های دولتی به شرح زیر طبقه بندی می شوند:
۱)طبقه بندی سازمانی: در این طبقه بندی فهرست کاملی از کلیه سازمان های دولتی تهیه شده و میزان اعتبارات هر یک ازز دستگاه های مذکور اعم از اعتبارات جاری، عمرانی و اختصاصی مشخص گردیده وبه همراه سایر جداول مربوط به بودجه کل کشور به تصویب می رسد.
۲) طبقه بندی بر اساس حساب های مستقل: که  طبق آن اعتبارات دستگاه های دولتی بر حسب حساب های مستقل درر بودجه کل کشور منظور می گردد. به این شکل که سهم هر یک از سازما ن های دولتی از اعتبارات جاری، عمرانی و اختصاصی تعیین گردیده ودر ستون های مربوط در بودجه کل کشور منظور می شود. ازاین نظراعتبارات فوق در دستگاه های دولتی  به عنوان یک منبع تامین مالی جداگانه به حساب می آید. بنابراین چون طبق اصل لزوم نگهداری حساب های مستقل لازم است حساب دریافت و پرداخت هر یک از  منابع یاد شده جداگانه نگهداری شود، لذا هر یک از اعتبارات مذکور در دستگاه های دولتی به عنوان یک حساب مستقل جداگانه به حساب می آید.
۳) طبقه بندی بر اساس نوع هزینه: بر اساس این طبقه بندی هزینه های سازمان های دولتی تحت ضوابط و استاندارد هایی تعیین شده طبقه بندی می شوند که در ایران در قالب ۷ فصل به شرح زیر می باشد:
فصل اول: جبران خدمات کارکنان: ( حقوق ودستمزد، فوق العاده شغل، اضافه کاری، عیدی و…)
فصل دوم: استفاده از کالا ها و خدمات:( ماموریت و نقل و انتقال کارکنان، خرید کالا و مواد و لوازم مصرف شدنی، آب برق وو سوخت، حق الزحمه اشخاص برای انجام خدمات قراردادی )
فصل سوم: هزینه اموال و دارایی: ( اجاره و کرایه، سود و کارمزد وام ها )
فصل چهارم: یارانه: ( کمک به زیان شرکتهای، ما به التفاوت بهای کالا )
فصل پنجم: کمک های بلاعوض
فصل ششم: رفاه اجتماعی: ( حق بیمه، کمک هزینه غذا، کمک به مهد کودک، سایر کمک های رفاهی )
فصل هفتم: سایر هزینه ها
۴) طبقه بندی بر اساس ماهیت هزینه ها: بر این اساس هزینه ها بر حسب دوره مالی که از انجام آنها استفاده ای حاصلل می شود طبقه بندی می گردند که متداول ترین آن ها طبقه بندی به سه گروه زیر می باشد:
الف ) هزینه های جاری: این هزینه ها شامل مخارجی هستند که برای فعالیت های روزمره و همچنین نگه  داشتن سطحح فعالیت اقتصادی و اجتماعی دولت انجام می شود یعنی این قبیل هزینه ها ناظر بر ارایه خدمات و وظایف دولت بوده وقسمت عمده آن هزینه هابی پرسنلی، تلفن و اجاره، مواد مصرف شدنی و خدمات قرار دادی و … است.  هزینه هایی نظیر خرید وسایل و تجهیزات اداری و همچنین خرید وسایط نقلیه علی رغم آنکه در مدتی بیش از یک دوره مالی مورد استفاده قرار می گیرند لیکن از محل اعتبارات جاری پرداخت می شوند.
ب ) هزینه های سرمایه ای: این گونه هزینه ها شامل مواردی هستند که منافع مورد انتظار آن ها مربوط به بیش ازیک دورهه مالی می شود. هزینه های مذکور برای اجرای طرح ها، پروژه های عمرانی وهمچنین تحصیل یا خرید دارایی های ثابت شامل: زمین، ماشین آلات و تجهیزات عمده انجام می شوند. برای تامین هزینه های سرمایه ای در بودجه سالانه اعتبارات لازم تحت عنوان «اعتبارات سرمایه گذاری» یا «اعتبارات عمرانی» منظور  می شود.
پ ) باز پرداخت بدهی های عمومی: این گونه هزینه ها شامل پرداخت اصل و بهره وام های بلند مدت گذشته دولت انجام میی شود بنابراین اگر وام های در یافتی توسط دولت بر اساس یک تصمیم عقلانی دریافت گردد و به مصرف هزینه های سرمایه ای رسیده باشد شهروندان آن کشور که در گذشته از منافع حاصل از تحصیل دارایی های مذکوربهره مند گردیده و هم اکنون نیزازآن متمتع می شوند این روند تا پایان عمر داراییها مذکورادامه خواهد داشت، بنابراین می توان گفت دریافت وام برای انجام هزینه های زیربنایی یک کشورمجازاست.
۵) طبقه بندی بر اساس وظایف و برنامه ها: از این دیدگاه حدود وظایف دولت در ارتباط با امور مختلفی که برای تحقق مقاصدد اصلی خود به آن ها می پردازد مورد بررسی قرار گرفته و این وظایف به حدی وسیع است که معمولا چند وزارتخانه یا سازمان دولتی در اجرای آن ها سهیم می باشند. در ایران طبق آخرین طبقه بندی امور مربوط به دولت عبارتند از: امور عمومی، امور دفاع ملی، امور اجتماعی، امور اقتصادی و سایر امور.
هر یک از امور فوق  شامل طبقه بندی  فرعی دیگری نظیز: فصول و برنامه و فعالیت و طرح یا پروژه می باشد. در مورد اعتباراتت جاری جزئیترین طبقه در این تقسیم بندی «فعالیت» و در مورد اعتبارات عمرانی و سرمایه ای «طرح» می باشد. که فعالیت عبارت از یک سری عملیات مشخصی است که تمام یا قسمتی ازهدف های یک برنامه را تحقق می بخشد و طرح به یک سلسله عملیات منظم و مشخص گفته می شود که تمام یا قسمتی از هدف های مورد نظر یک برنامه را محقق می نماید.
کنترل بودجه ای
همان طوری که گفته شد یکی از اصول متداول حسابداری دولتی«اصل کنترل بودجه ای» می باشد که باید از طریق نگهداریی حساب بودجه ای اعمال گردد. حسابهای بودجه ای متضمن ارقام درآمدها و هزینه های پیش بینی شده بوده ودارای خصوصیات زیر می باشد:
الف) حسابهای بودجه ای باید میزان اعتبارات مصوب برای هر برنامه و طرح و همچنین منبع مالی اعتبارات مصوب و اعتباراتت تخصیص یافته و تعهدات قطعی نشده، اعتبارات هزینه شده و نیز مانده مصرف نشده اعتبارات مصوب را نشان می دهد.
ب)حسابهای بودجه ای باید میزان بازدهی و کفایت استفاده ازمنابع انسانی و مالی وهمچنین چگونگی اعمال تکنیکهایی مدیریت را دراستفاده ازاعتبارات مصوب به درستی  نشان دهد.
پ) حساب های بودجه ای باید وظایف و مسئولیت های واحد سازمانی و پرسنل واحدهای
مذکور را در وصول درآمدها و تعهد و پرداخت هزینه ها دقیقا مشخص  نماید و باید همیشه توان آن ها را توسط حسابرسانن مستقل دولتی حسابرسی کرد.
ت)حسابهای بودجه ای باید امکان تجزیه وتحلیل نتایج آثار اقتصادی  درآمد ها وهزینه های دولت را بر درآمد ملی واشتغال وتاثیرر فعالیت های دولت را برتوضیع عادلانه درآمدها و تولید نا خالص ملی فراهم کند.
حسابداری کنترل بودجه ای در خزانه داری کل
حسابداری کنترل بودجه ای باید به گونه ای اعمال شود تا وضعیت اعتبارات مصوب، اعتبارات تخصیص یافته، اعتبارات مصرفف شده و اعتبارات ذخیره شده برای تعهدات احتمالی و پرداخت های غیر قطعی و همچنین مانده اعتبارات مصرف نشده را به نحوه مناسبی نشان دهد. همچنین اطلاعات لازم  برای اطلاع مدیران از پیشرفت برنامه های مصوب آنان که در بودجه سالانه پیش بینی شده است را فراهم نماید و ما در این قسمت «حسابداری کنترل بودجه ای» خزانه داری کل را بررسی کرده و در قسمت بعد به بررسی حسابداری در دستگاه های دولتی می پردازیم.
الف) ابلاغ بودجه: به شکل کلی تمام حساب های مستقل وجوه عمومی دولت یا شهرداری ها ویا سایر موسسات مستقلل دارای بودجه مصوب حاوی پیش بینی درآمدهای عمومی و سایر منابع تامین اعتبار از یک سو و پیش بینی اعتبارات مصوب از سوی دیگر می باشد که بودجه حساب مستقل وجوه عمومی دولت به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده و بودجه حساب مستقل وجوه شهرداری ها و سایرسازمان های غیر انتفاعی به تصویب مراجع صلاحیتدار قانونی نظیر: شورای شهر، هیئت امنا و مجمع عمومی و غیره می رسد که کلیه حساب های مذکور باید از معادله زیر پیروی نمایند:
مازاد تخصیص نیافته ± اعتبارات مصوب = درآمدهای پیش بینی شده
معادله فوق نشان دهنده این مطلب است که درآمدهای پیش بینی شده در بودجه برابر است با اعتبارات مصوب به اضافه   مازاد یا کسری بودجه یا به بیان دیگر باید هزینه های پیش بینی شده در بودجه ( اعتبارات مصوب ) از محل درآمدهای پیش بینی شده پرداخت گردد و در پایان سال مالی نیز مبلغی مازاد یا کسری خواهیم داشت.
عناصر تشکیل دهنده معادله بودجه ای را در زیر مورد بررسی قرار می دهیم:
الف) حساب درآمدهای پیش بینی شده: یک حساب کنترل بوده و به میزان جمع درآمدهای  منظور شده در بودجه مصوب کهه انتظار می رود درسال مالی بودجه شناسایی شوند «بدهکار» می شوند. همچنین میزان درآمدهای که برای هر منبع درآمد تعیین شده در بودجه مصوب برآورد گردیده در«بدهکار» حساب معین مربوطه ثبت خواهد شد به طوری که جمع مبالغ حسابهای معین با «حساب کنترل درآمدهای پیش بینی شده» تطبیق نماید.
ب) حساب اعتبارات مصوب: نیز یک حساب کنترل در دفترکل است و به میزان جمع اعتبارات منظور شده در بودجه مصوب کهه انتظار می رود درسال مالی آینده انجام شود بستانکار می گردد.
پ) حساب مازاد تخصیص نیافته: قبل از ثبت ارقام بودجه ای دارای مانده بستانکار است و نشان دهنده مازاد دارایی هایی حساب مستقل بر بدهی های آن می باشد که از محل دارایی ها قابل پرداخت خواهد بود. بدیهی است در صورتی که بدهی های یک حساب مستقل از دارایی های آن بیشتر باشد مانده این حساب «بدهکار» خواهد بود.
در ثبت بودجه ای نیز در صورتی که میزان درآمدهای پیش بینی شده از اعتبارات مصوب بیشتر باشد مازاد مانده بستانکار خواهدد شد و در صورت کسر بودجه، مانده آن بدهکار خواهد بود. مازاد واقعی سال مالی نیز تفاوت بین درآمدهای واقعی و هزینه های واقعی خواهد بود و به این ترتیب مازاد واقعی حاصل ازبودجه هر سال مالی می تواند به عنوان یک منبع تامین مالی برای بودجه سال آینده منظور شود.
تغییرات بودجه:
الف) افزایش بودجه: افزایش بودجه را در واقع می توان همان اصطلاح متمم بودجه به حساب آورد که دولت به علت افزایشش درآمدهای خود از مجلس تقاضای اعتبار اضافی برای انجام هزینه های خود می نماید که ثبت آن در دفتر خزانه داری کل به این شکل است:
درآمدهای پیش بینی شده    ××
اعتبارات مصوب     ××
اصلاح بودجه: مواردی است که بر اساس مجوزهای قانونی بدون آن که در سر جمع اعتبارات مصوب تغییراتی حاصل شود، درر داخل طبقه بندی آنها تغییراتی داده می شود:
اعتبارات مصوب ( کاهش اعتبار)     ××
اعتبارات مصوب- ( افزایش اعتبار)          ××
کاهش بودجه: ممکن است که مراجع قانونی تصمیم بگیرند که درآمدهای پیش بینی شده و اعتبارات مصوب دولت را کاهشش دهند که این ابلاغیه در دفاتر به این شکل منعکس می شود:
اعتبارات مصوب     ××
درآمدهای پیش بینی شده     ××
« وصول درآمدها محدود به میزان پیش بینی شده آن در بودجه  نکته:  مصوب سالانه  نمی باشد»
۳)ابلاغ تخصیص اعتبار
—   تخصیص اعتبار وسیله ای است که ضمن ایجاد هماهنگی لازم بین دریافتها و پرداختها به دولت اجازه می دهد که از اجرایی پروژه ها و طرح ها و برنامه ها آگاهی داشته و متناسب با آن ها وجه لازم را در اختیار مجریان طرح ها و پروژه های مذکور قرار دهند و با استفاده از مکانیزم تخصیص اعتبار از مصرف بی رویه اعتبار وتمرکز بی مورد وجوه نزد دستگاه های دولتی جلوگیری می نماید.
—   در ایران تخصیص اعتبار در شرایط عادی در چهار دوره سه ماهه ابلاغ می گردد.
وقتی ابلاغ تخصیص اعتبار صورت می گیرد ثبت زیر انجام خواهد شد:
—   روش اول
—   اعتبارات مصوب      ××
—              اعتبارات تخصیص یافته     ××
—   روش دوم
—   جاری با دستگاه های اجرایی     ××
—                اعتبارات تخصیص یافته         ××
۴) تامین اعتبار
برای تکمیل چرخه حسابداری کنترل بودجه ای پس از ثبت اعتبارات تخصیص یافته، در هر مورد که برای خرید کالا یا انجام خدماتت تامین اعتبار می شود خواهیم داشت:
—   روش اول
—   اعتبارات تخصیص یافته     ××
—               اعتبارات پرداخت شده      ××
—   روش دوم
—   درخواست وجه دستگاه های اجرایی    ××
—   ××                                 اعتبارات پرداخت شده
۵) بستن حساب های بودجه ای
باید توجه داشت که حساب های بودجه ای کلا موقتی هستند و باید در پایان سال مالی بسته
شوند. معمولا بستن حساب های بودجه ای خزانه داری کل در دو روش  صورت می پذیرد که به این شرح است:
روش اول: همان طوری که ملاحضه می شود در این روش حساب « درآمدهای پیش بینی شده» با مانده بدهکار و حسابب های« اعتبارات مصوب»، « اعتبارات تخصیص یافته » و« اعتبارات پرداخت شده » با مانده  بستانکار وجود دارد که با آرتیکل معکوس بسته شده و اختلاف به« مازاد تخصیص نیافته » انتقال می یابد.
اعتبارات مصوب           ××
اعتبارات تخصیص یافته  ××
اعتبارات پرداخت شده     ××
مازاد تخصیص نیافته      ××
درآمدهای پیش بینی شده     ××
روش دوم: ثبت های مربوط به بستن حساب ها در این روش عبارتند از:
الف) درآمد پیش بینی شده (بدهکار) با اعتبارات مصوب و مازاد
تخصیص نیافته (بستانکار) به صورت زیر بسته می شود:
اعتبارات مصوب        ××
مازاد تخصیص نیافته   ××
درآمدهای پیش بینی شده    ××
ب) اعتبار تخصیص یافته (بستانکار) با جاری با دستگاه های اجرایی (بدهکار) به صورت زیر بسته می شود.
اعتبارات تخصیص یافته      ××
جاری با دستگاه های اجرایی    ××
پ)اعتبار پرداخت شده (بستانکار) نیز بادرخواست وجه دستگاه های اجرایی
(بدهکار) به صورت زیر بسته می شود.
اعتبارات پرداخت شده    ××
××                  در خواست وجه دستگاه های اجرایی

چرخه ( سیکل) حسابداری کنترل بودجه ای در سازمان های دولتی
طبق اصل  ۵۳ قانون اساسی وزارتخانه ها و موسسات تابعه دولت نمی توانند درآمد های وصولی خود را به مصرف برسانندد بلکه باید وجوه مربوط به درآمد های وصولی خود را به حساب خزانه داری کل واریز نموده و برای پرداخت هزینه های خود از خزانه داری کل درخواست وجه نمایند خزانه داری کل نیز از محل اعتبارات مصوب تخصیص یافته برابر مقررات وجه لازم را در اختیار دستگاه های دولتی قرار می دهد از اینرو ثبت فعالیت های بودجه ای در حساب های مستقل وجوه دولتی با نحوه ثبت ها در خزانه داری کل متفاوت است.
بنابراین چرخه حسابداری کنترل بودجه ای در سازمان های دولتی به شرح زیر است:
۱-   ابلاغ بودجه:
در ابتدای سال مالی بودجه هر یک از دستگاه های دولتی ابلاغ می شود که معادل اعتبارات مصوب حساب بودجه جاریی بدهکار و حساب اعتبارات مصوب بستانکار می شود.
بودجه جاری…………..
اعتبارات   مصوب……………
* حساب بودجه جاری پیش بینی وجوهی است که در طول سال مالی از خزانه قابل دریافت می باشد
*حساب اعتبارات مصوب هزینه هایی است که در طی سال مالی ایجاد خواهد شد.
* پیش بینی مازاد در دستگاه های دولتی مفهومی ندارد چون طبق مقررات دستگاه های دولتی حداکثر تا سقف اعتباراتت مصوب خود از خزانه می توانند درخواست وجه نماییند و از طرفی هم باید مانده مصرف نشده خود را در پایان سال مالی به خزانه برگشت دهند بنابراین معادله بودجه به شرح ذیل می باشد:

۲-   تخصیص اعتبار
منظور از تخصیص اعتبار عبارت است از تعیین حجم اعتبار جهت پرداخت ها برای یک سال یا دوره های معین در سال جهتت اجرای برنامه ها یا عملیات مورد لزوم است و در ایران در شرایط عادی تخصیص اعتبارات برای چهار دوره سه ماهه می باشد.
زمانی که تخصیص اعتبار به سازمان دولتی ابلاغ می شود دو ثبت زیر انجام خواهد شد:
جاری با خزانه……………
اعتبارات تخصیص یافته ……………

منابع مالی قابل دریافت……………….
اعتبارات تعهد نشده ………………………
۳- درخواست وجه:
بعد از ابلاغ تخصیص اعتبار سازمان دولتی می تواند از خزانه درخواست وجه نماید و برای انجام این کار ذیحساب دستگاه دولتیی درخواست وجه لازم را عهده خزانه صادر نموده و خزانه ضمن بررسی درخواست وجه صادره وجه لازم از محل اعتبارات تخصیص یافته را در اختیار دستگاه دولتی قرار می دهد تا پرداخت های قانونی از محل آن انجام شود.
درخواست وجه……………
منابع مالی قابل دریافت ………………
۴- تامین اعتبار:
منظور از تامین اعتبار عبارت است از اختصاص دان تمام  یا قسمتی از اعتبارات تخصیص یافته برای خرج معین. یعنی اینکه هرر سازمان دولتی در سال مالی می تواند حداکثر تا سقف اعتبار تخصیص یافته کالا یا خدمات خریداری و بهای آن را بپردازد بنابراین باید سیستمی وجود داشته باشد که قادر به کنترل مصرف اعتبارات تخصیص یافته و جلوگیری از تجاوز هزینه ها و سایر پرداخت ها از میزان اعتبارات تخصیص یافته باشد بنابراین از روش تامین اعتبار و ایجاد تعهد استفاده می کنند یعنی بهای برآوری کالا و خدمات را از مانده اعتبارات تعهد نشده کسر و معادل آن را برای خرید کالا یا خدمات ذخیره در نظر می گیرند
اعتبارات تعهد نشده………….
اندوخته اعتبار تعهدات احتمالی……………

۵-  تکمیل چرخه حسابداری:
از زمانی که برای خرید کالاها و خدمات مورد درخواست واحد های یک سازمان دولتی اعتباری تامین و ذخیره می شود تا وقتیی کالاها و خدمات مورد بحث تحویل و یا انجام می گردد ممکن است حالت های زیر رخ دهد:
حالت اول:
از خرید کالا یا خدماتی که قبلا برای آن تامین اعتبار شده انصراف حاصل گردد لازم است اعتبار تامین شده از حساب اندوختهه اعتبار تعهدات احتمالی خارج و به حساب اعتبارات تعهد نشده انتقال یابد
در زمان تامین اعتبار
اعتبارات تعهد نشده …………..
اندوخته اعتبار تعهدات احتمالی ……………
در زمان انصراف
اندوخته اعتبار تعهدات احتمالی ………….
اعتبارات تعهد نشده………………….
حالت دوم:
در مواردی که برای خرید آن دسته از کالاها یا خدماتی که قبلا اعتبار لازم تامین گردیده وجوهی تحت عنوان تنخواه گردانن پرداخت ,پیش پرداخت یا علی الحساب پرداخت شود معادل مبلغ مذکور از حساب اندوخته اعتبار تعهدات احتمالی خارج و به حساب اندوخته اعتبار پرداخت های غیر قطعی منظور می گردد.

اندوخته اعتبار تعهدات احتمالی……………
اندوخته اعتبار پرداخت های غیر قطعی………………

حالت سوم:
تسویه حساب با فرونشده کالا و خدمات . یعنی زمانی که ذیحساب اعتبار تامین و ذخیره شده را بعنوان هزینه قطعی منظورر نماید و مبلغ هزینه شده به بستانکار حساب اعتبارات مصرف شده منظور گردد
اندوخته اعتبار تعدات احتمالی…………..
اعتبارات مصرف شده……..…………………
اعتبارات تعهد نشده ……………………………..

۶- تامین اعتبار پرداخت های پرسنلی:
برای این پرداخت ها تامین اعتبار قبلی ضرورتی ندارد چون سیستم تامین اعتبار و ایجاد تعهد به منظور جلوگیری از تجاوز هزینهه ها بر اعتبارات مصوب تخصیص یافته می باشد. اعتبارات پرسنلی منظور شده در بودجه سالانه فقط برای پرداخت حقوق کارکنان اختصاص یافته و تامین اعتبار ضرورتی ندارد
اعتبارات تعهد نشده ………………
اعتبارات مصرف شده …………………
نکته: اگر مبلغی به عنوان مساعده به کارکنان پرداخت شود همچون سایر پیش پرداخت ها با آن رفتار می شود یعنی معادلل مبلغ مساعده اعتبارات تعهد نشده بدهکار و اندوخته اعتبار پرداخت های غیر قطعی بستانکار می شود.
بستن و انتقال حساب های بودجه ای:
در پایان هر سال مالی حسابهای بودجه ای نیز مانند حساب های مالی بر حسب مورد بسته و یا به سال بعد انتقال می یابندد وضعیت بستن و انتقال حساب های بودجه ای تابع قوانین و مقررات مالی و بودجه ای هر کشور می باشد
بطور کلی دو حالت می تواند وجود داشته باشد:
حالت اول: دستگاه اجرایی تنها تا پایان سال مالی مجاز به مصرف اعتبارات باشد و در پایان سال وجوه مصرف نشده را بهه حساب خزانه واریز نمایید در این حالت کلیه حساب های بودجه ای در پایان سال بسته می باشند.
اعتبارات مصوب…………
بودجه جاری………………….

اعتبارات تخصیص یافته…………
جاری با خزانه………………….

اعتبارات مصرف شده…………
درخواست وجه………………….

اعتبارات تعهد نشده…………………….
اندوخته اعتبار تعهرات احتمالی……….
درخواست وجه………………………
منابع مالی قابل در دسترس………….
با توجه به ماده ۱۰۲ قانون محاسبات عمومی کشور که اجازه داده است پیش پرداخت ها در سالی که به مرحله تعهد میی رسند و     علی الحساب ها در سالی که تسویه می شوند به حساب هزینه قطعی منظور شوند لذا مانده این حسابها در پایان سال جاری به سال بعد منتقل میشود و متعاقبا حسابهای بودجه ای مربوط به آنها نیز باید انتقال یابد.
بنابراین حساب اندوخته پرداخت های غیر قطعی که حساب بودجه ای مربوط به پیش پرداخت ها و علی الحساب هاست بایدد با طرف حساب خود یعنی درخواست وجه که حساب بودجه ای مربوط به وجوه دریافتی از خزانه بابت این قبیل پرداخت هاست به دوره مالی بعد انتقال یابد
۱-  ابتدا اندوخته پرداخت های غیر قطعی را جهت انتقال به سال آینده به سنواتی تبدیل می کنیبم
اندوخته اعتبار پرداخت های غیر قطعی………………
اندوخته اعتبار پرداخت های غیر قطعی سنواتی………………
۲ به همین مبلغ طرف حساب آن یعنی درخواست وجه را نیز به سنواتی تبدیل می نماییم
درخواست وجه سنواتی…………..
درخواست وجه …………………….

حالت دوم:
ممکن است طبق قوانین و مقررات مالی و بودجه ای مصرف اعتبارات مربوط به سال مالی نبوده و مانده اعتبارات مصرف نشدهه هر سال قابل انتقال به سال مالی بعد باشد در این حالت آن قسمت از اعتباراتی که در طول سال مالی به مصرف رسیده با طرف حساب مربوطه بسته می شود و مانده اعتبارات مصرف نشده و ذخیره شده نیز به سال بعد انتقال می یابد
در این حالت کلیه ثبت ها مشابه حالت اول بوده با این تفاوت که حساب اعتبارات تعهد نشده و حساب اندوخته اعتبار تعهداتت احتمالی نیز سنواتی تلقی شده و به سال بعد منتقل می شوند ضمنا به این میزان باید درخواست وجه سنواتی شود

اعتبارات تعهد نشده.    ………………………..
اندوخته اعتبار تعهرات احتمالی…………………
اندوخته اعتبار پرداخت های غیر قطعی……..
درخواست وجه …………………………..
حسابداری مربوط به اقلام سنواتی:
طبق ماده ۶۳ مربوط به قانون محاسبات عمومی و بطوری که در حالت اول گفته شد سازمان های که باید در پایان سال مالیی مانده مصرف نشده خود را به خزانه انتقال دهند در پایان سال مالی حساب  اندوخته اعتبار پرداخت های غیر قطعی سنواتی و درخواست وجه سنواتی جهت انتقال به سال مالی آینده خط کشی می کنند.
الف) در ابتدای سال مالی حساب های خط کشی شده بصورت زیر افتتاح می شوند:
اندوخته اعتبار پرداخت های غیر قطعی سنواتی…………..
اعتبارات تعهد نشده…………….
ب) قسمتی از پرداخت های غیر قطعی سنواتی بعلت فسخ قرارداد نقدا به حساب دستگاه اجرایی واریز شود چون طبق مادهه ۶۳ قانون محاسبات عمومی وجوه برگشتی غیر قابل دخل و تصرف بوده و باید به حساب خزانه برگشت داده شود
اندوخته اعتبار پرداخت های غیر قطعی سنواتی……..
اعتبارات تعهد نشده سنواتی………………
مبالغ مذکور باید سریعا به عنوان مانده مصرف نشده سال قبل به خزانه انتقال یابد
اعتبارات تعهد نشده سنواتی…………
درخواست وجه سنواتی………………
ج) در صورتی که تمام یا قسمتی از پرداخت های غیر قطعی سنواتی به مرحله تعهد قطعی رسیده و به هزینه قطعی منظورر شود
اندوخته اعتبار پرداخت های غیر قطعی سنواتی……
درخواست وجه سنواتی………………..
د) در پایان دوره اعتبارات مصرف شده سنواتی با درخواست وجه سنواتی بسته می شود

اعتبارات مصرف شده سنواتی………..
درخواست وجه سنواتی……………..

صورت حساب عملکرد سالانه بودجه:
صورت حساب عملکرد سالانه بودجه صورتحساب است که در آن ارقام مربوط به درآمدها و اعتبارات پیش بینی شده در بودجهه سالانه با درآمدها و هزینه های واقعی مقایسه می شود . این صورتحساب امکان مقایسه آنچه باید اتفاق بیافتد را باآنچه عملا اتفاق افتاده است فراهم می کند.

منبع:tasavi.ir

Link: http://www.getf.ir/?p=17150

بروز رساني: ۱۳۹۶/۰۷/۲۵ در ۸:۲۶ ب.ظ

پاسخ دهید

کد امنیتی *